Join the next Smart Parenting Giveaway and get a chance to win exciting prizes!

Join Now
Ano Nga Ba Ang Attention Deficit Hyperactivity Disorder?
PHOTO BY livestrong.com
This article was translated into Filipino via Google Translate. To read the original story in English, click here.
  • Taun-taon, tuwing ikatlong libro ng Oktubre ay pinagdiriwang sa Pilipinas ang Attention Deficit Disorder Awareness Week. Kasabay ng pagdiriwang sa taong ito ay naglabas ang Department of Health (DOH) ng infographic na nagpapakita ng ilang palatandaan at sintomas ng attention deficit hyperactivity disorder (ADHD) sa kanilang Facebook page. Ang mga binanggit na senyales ay ang mga sumusunod:

    • Nahihirapan mag-focus o mag-concentrate
    • Nahihirapang i-express ang sarili
    • Madaling mairita
    • Pagiging malilimutin
    • Hindi mapakali

    ADVERTISEMENT - CONTINUE READING BELOW

    “Habang iniintindi natin ang karamdaman ay natututo tayong magbigay ng tunay na kalinga sa mga taong may ADHD, at kasabay nito at nakakapagbigay rin ng suporta sa kanilang mga pamilya. Natututo rin tayong pahalagahan ang mga abilidad ng mga taong mayroon nito,” paliwanag ni Department of Social Welfare and Development (DSWD) Secretary Judy M. Taguiwalo. Tingnan dito kung ano ang mga nangyayari ngayong linggo para ipagdiwang ang ADHD Awareness Week.

    Ano ang ADHD?

    Sa buong mundo, apat hanggang limang bata ang apektado ng neurobiological na karamdamang ito, ayon sa National Council of Disability Affairs (NCDA). Dahil dito, ang ADHD ang pinakamadalas na makilalang diperensya sa paggawi, o behavioral disorders, sa mga bata, sabi ng The New York Times. Maaari rin daw itong magtagal hanggang pagtanda. “Isang katlo hanggang kalahati sa mga batang may ADHD ay nagpapakita ng sintomas ng kawalan ng atensyon at pagiging sobrang aktibo at padalus-dalos (hyperactivity-impulsivity) kahit sila ay tumanda na.

    ADVERTISEMENT - CONTINUE READING BELOW

    Ang mga batang may ADHD ay nahihirapan magbigay-pansin, kumikilos nang hindi nag-iisip o padalus-dalos, at nagiging masyadong malikot. Siyempre, maaaring ganito talaga ang mga bata lalo na kung maliliit pa sila, pero sa mga batang may ADHD, ganito ang kanilang ikinikilos parati at hindi ito nawawala o nababawasan. Ang mga sintomas na ito ay may negatibong epekto sa kanilang buhay, lalo na sa bahay, sa paaralan, at sa kanilang pakikipag-ugnayan sa iba.

    May paraan ba para mapigilan ang ADHD? Sa  ngayon ay wala. “Ang mga pinagmumulan at nagdudulot ng panganib ng ADHD ay hindi pa nalalaman sa ngayon, ngunit may mga pag-aaral na nagpapakita na malaki ang ginagampanan ng genetics,” sabi ng U.S. Center for Disease Control and Prevention.

    More from Smart Parenting

    Mayroon bang ADHD ang anak mo?

    “Ang batang nasa preschool ay maaaring may ADHD kung siya ay masyadong malikot, hindi nakakapagtuon ng atensyon, at laging padalos-dalos kumpara sa ibang mga batang kaedad niya,” ipinaliwanag ni Francis Dimalanta, M.D., isang developmental pediatrician sa St. Luke’s Medical Center Quezon City sa SmartParenting.com.ph. Gayunpaman ayon sa kaniya ay, bihirang sabihin na may ADHD ang mga batang wala pang limang taong gulang.

    ADVERTISEMENT - CONTINUE READING BELOW

    Ang karaniwang edad kung saan natutuklasan na may ADHD ang bata ay pitog taong gulang, sabi ng HealthLine. Ipinaliwanag ng WebMD na ito ay dahil hindi madalas na sinusuri ang mga bata para dito hanggang hindi pa sila pumapasok sa paaralan. Ngunit kung susundin ang mga panuntunang ibinigay ng American Academy of Pediatrics, maaari nang masabing may ADHD ang bata kahit ito ay apat na taong gulang pa lamang.

    Minsan ay huli nang natutuklasan ang ADHD. Bago masabi na may ADHD ang isang dalaga, binata, o matanda, dapat ay kakitaan na siya ng mga sintomas nito bago siya mag-12 taong gulang, ayon sa U.S. National Institute of Mental Health.

    Mga sintomas ng ADHD

    Nabanggit na ni Dr. Dimalanta ang tatlong pangunahing sintomas ng ADHD. Muli, ito ang hindi pagbibigay ng atensyon, pagiging sobrang aktibo, at padalos-dalos na pagkilos. Linawin natin ang mga detalye dito:

    ADVERTISEMENT - CONTINUE READING BELOW

    Kawalan ng Atensyon

    • May problema sa pagtuon ng atensyon sa mga gawain, laro, pakikipag-usap, mga leksyon sa klase, at sa pagbabasa
    • Nahihirapang tapusin ang mga gawain tulad ng takdang-aralin o gawaing bahay
    • Mukhang hindi nakikinig kapag kinakausap
    • Madaling malingat o magambalaMabilis mawala ang pansin sa ginagawa at madaling malihis
    • Umiiwas o ayaw sa mga gawain na kailangan ng matagal na pag-iisip
    • Nakakaligtaan ang mga detalye ng ginagawa; Nakagagawa ng mga pagkakamali sa takdang-aralin at iba pang gawain dahil sa pagpapabaya
    • Nagkakaproblema sa pag-aayos ng mga gawain at aktibidad; Hirap pamahalaan ang oras at magulo ang mga gamit
    • Nawawalan ng mga pag-aari tulad ng mga gamit sa paaralan, laruan, libro, lapis, papel, at ibang mga importanteng pang-araw araw na gamit
    • Makakalimutin sa pang-araw-araw na tungkulin tulad ng gawaing-bahay

    Pagiging Sobrang Aktibo

    • Kumukuyakoy at galaw nang galaw kapag nakaupo
    • Tumatayo sa silya kapag kailangang manatiling nakaupo, tulad ng sa silid-aralan
    • Nagiging napakadaldal
    • Tumatakbo o umaakyat sa mga bagay kahit hindi dapat

    Pagdadalos-dalos

    • Hirap maghintay ng sariling oras o pagkakataon
    • Sumasabay ng pagsasalita sa isang tao habang nakikipag-usap, nagmamadaling sumagot kahit hindi pa tapos sabihin ang tanong, tinatapos ang mga pangungusap ng iba
    • Ginagambala o nakikisali sa mga laro, pag-uusap, o gawain ng iba

    Ang mga sintomas ng Attention Deficit Hyperactivity Disorder sa isang tao ay maaaring magbago pa pagdaan ng panahon at paiba-iba rin sa bawat tao. Ang iba ay mas marami ang isang uri ng sintomas, o mayroong mas higit sa dalawang uri.

    Sa maliliit na bata, mas makikita ang pagiging aktibo at padalus-dalos. Sa mga pumapasok na sa paaralan, mas napapansin ang kawalan ng atensyon dahil makikita ito sa paggawa nila ng kanilang mga takdang aralin. Maaaring mabawasan ang pagkamalikot kapag nagdalaga o nagbinata, ngunit matitira ang pagiging padalos-dalos at kawalan ng atensyon. Sa ganitong edad ay nahihirapan ding makipag-ugnayan sa iba ang mga may ADHD at nagpapakita ng kagustuhang umiwas sa iba. “Ang kawalan ng atensyon, hindi pagkapakali, at pagdadalus-dalos ay tumatagal hanggang sa pagtanda,” sabi ng NIH.

    More from Smart Parenting

    Paano natutuklasan ang ADHD

    Kailan dapat kumonsulta sa doktor hinggil sa sobrang kalikutan ng inyong anak? “Kapag naapektuhan na nito ang pagkilos ng bata sa paaralan, sa mga pampublikong lugar, o sa tahanan  nagtatrabaho man siya o naglalaro  kinakailangan na siyang masuri ng isang developmental pediatrician,” ipinaliwanag ni Owen Villar, isang occupational therapist na namamahala sa Kids Can Do Special Education School sa Marikina City, sa Smart Parenting.

    ADVERTISEMENT - CONTINUE READING BELOW

    Kung pinaghihinalaang may ADHD ang inyong anak, gagabayan kayo ng doktor sa mga susunod na gagawin. Malamang ay magiging kabilang rin kayo sa proseso ng ebalwasyon. Posibleng maghanap ang doktor ng iba pang problema sa pag-unlad o kalusugan, dahil karaniwan ay may isa o higit pang karamdaman na kasama ang ADHD.

    Paano ito gagamutin

    Ang ADHD ay pwedeng malunasan sa pamamagitan ng therapy at gamot. “Para sa mga batang nasa pre-school (edad na apat hanggang limang taong gulang) na may ADHD, nirerekomenda ang behavior therapy bilang unang hakbang sa panggagamit,” sabi ng CDC.

    Ang mga mas may edad na mga bata ay maaaring bigyan ng gamot. Ayon sa U.K. National Health Service, kalimitan ay ito ang unang lunas na binibigay sa mga matatanda. “May ilang mga gamot na tumutulong sa mga may ADHD na mag-focus at tapusin ang kanilang mga gawain. Ang mga gamot na may methylphenidate (tulad ng Concerta, Ritalin LA, Focalin XR, o Metadate CD) ay nakakaapekto sa mga kemikal sa central nervous system at nakakatulong sa  mga may ADHD na gampanan ng mas maayos ang kanilang mga tungkulin sa paaralan o trabaho,” nakasaad sa isang article sa Smart Parenting na sinulat ng special education specialist na si Frances Olivia Mijares-Magtoto.

    ADVERTISEMENT - CONTINUE READING BELOW

    Gayunpaman, pinaaalalahanan niya ang mga magulang na mag-ingat sa paggamit ng mga gamot na ito. “Ang kahit anong gamot ay may kani-kaniyang side-effect, kaya dapat ay pumili ng may resultang katanggap-tanggap sa kanila at sa kanilang anak. Importanteng may kaalaman ang mga magulang bago pumili ng gamot, kaya dapat magsaliksik ng maigi tungkol dito.”

    Ang mga magulang, at minsan ang mga guro, ay may napakahalagang papel sa paggamot sa bata. Ang pagbibigay-suporta, patuloy na pag-aasikaso, at pagtatakda ng mga layunin ay napakaimportante.

    “Kung iniisip ninyong may ADD o Attention Deficit Hyperactivity Disorder ang inyong anak, kumonsulta sa mga propesyonal para sa tamang diagnosis sa lalong madaling panahon. Sa konteksto ng pagkakaroon ng special needs, mahalagang malaman ito ng mas maaga,” dagdag ni Mijares-Magtoto.

    Mga Sanggunian: National Institute of Mental Health, Centers for Disease Control and Prevention, National Health Service, HealthLine, WebMD, The New York Times

    Ang mga litrato ay ginamit lamang bilang halimbawa.

    ADVERTISEMENT - CONTINUE READING BELOW

    More from Smart Parenting

How is the Filipino translation of this article?
Thank you for submitting your feedback!
View More Stories About
Recommended Videos
View more articles